Tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc giúp lái xe công nghệ yên tâm "bám đường" mưu sinh.

Mong muốn có "điểm tựa" khi rủi ro

Hằng ngày, anh Hoàng Văn Phong ở phường Lê Chân bắt đầu công việc từ 6 giờ sáng bằng việc bật ứng dụng, chờ đón những vị khách đầu tiên. Hơn một năm gắn bó với nghề lái xe công nghệ, rong ruổi trên khắp các tuyến đường từ sáng sớm đến tối muộn, nhưng anh vẫn chưa thuộc diện tham gia bảo hiểm xã hội.

“Mỗi ngày, tôi làm việc từ 10 - 12 tiếng trong điều kiện vất vả, luôn đối mặt với nguy cơ tai nạn, rủi ro. Nếu được tham gia bảo hiểm xã hội, chúng tôi sẽ có thêm điểm tựa tài chính khi gặp vấn đề về sức khỏe, đồng thời có nguồn lương hưu ổn định khi về già”, anh Phong chia sẻ.

Ông Nguyễn Hữu Vinh (56 tuổi ở phường Gia Viên) cho biết nghề lái xe công nghệ không tự do, linh hoạt như nhiều người nghĩ. Người lao động vẫn phụ thuộc vào hệ thống vận hành của nền tảng.

Một số người chạy xe công nghệ để kiếm thêm thu nhập nhưng với nhiều người, đây là sinh kế chính. Khi tuổi cao, sức khỏe giảm sút, nếu không có tích lũy và chính sách an sinh bảo vệ, họ có thể trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội. Sự cần thiết của việc mở rộng “lưới an sinh” cho lực lượng lao động này.

So với Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh, lực lượng lái xe công nghệ tại Hải Phòng chưa nhiều. Tuy nhiên, về lâu dài nhóm lao động này cần được bảo đảm quyền lợi bảo hiểm xã hội.

Việc duy trì danh xưng “đối tác” trong nhiều năm khiến lái xe công nghệ đối mặt với khoảng trống pháp lý. Không có hợp đồng lao động chính thức, họ khó đáp ứng điều kiện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc để hưởng các chế độ như ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và hưu trí. Trong khi đó, công việc vẫn chịu sự ràng buộc từ cơ chế vận hành của các nền tảng ứng dụng.

Lái xe công nghệ rất đa dạng, từ lao động thanh niên, trung niên, thậm chí là cả nhóm lao động đã cao tuổi và cả phụ nữ. Chính nhóm lao động tự do lại là nhóm cần được bảo vệ an sinh nhiều nhất. Bởi bây giờ “còn khoẻ thì còn chạy”, nhưng đến khi bệnh tật, ốm đau, không có nguồn thu cố định, họ càng dễ rơi vào khó khăn.

Những chế độ bảo hiểm lái xe cần thiết nhất hiện vẫn chưa được đáp ứng đầy đủ. Bảo hiểm xã hội tự nguyện chủ yếu bao gồm chế độ hưu trí, tử tuất và bổ sung chế độ thai sản từ ngày 1/7/2025. Trong khi đó, các rủi ro trước mắt như tai nạn, ốm đau, mất khả năng lao động lại cần được bảo vệ bằng những chế độ thuộc bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Làm rõ trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội

Lực lượng lái xe công nghệ ngày càng nhiều, đòi hỏi cần có sự điều chỉnh, bổ sung để chính sách bảo hiểm xã hội toàn dân phát huy giá trị

Dù không thường xuyên, truyền thông đôi khi vẫn phản ánh những vụ mâu thuẫn, xô xát gây thương tích cho tài xế công nghệ. Tuy nhiên, đây chỉ là những trường hợp cá biệt.

Đáng chú ý hơn là đặc thù công việc khiến lái xe thường xuyên đối mặt với thời tiết khắc nghiệt, khói bụi, ùn tắc, ngập nước và nguy cơ tai nạn. Khi gặp tai nạn, ốm đau hoặc phải ngừng chạy xe, họ có thể mất nguồn thu nhập, trong khi vẫn phải trang trải chi phí sinh hoạt và chữa bệnh. Vì vậy, cần nghiên cứu, bổ sung các chính sách an sinh phù hợp, giúp nhóm lao động này được bảo vệ tốt hơn.

Cụ thể hóa mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 mở rộng đáng kể đối tượng tham gia cả bảo hiểm xã hội bắt buộc và tự nguyện. Theo quy định hiện hành, lao động làm việc trên nền tảng số có thể tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện. Tuy nhiên, việc tham gia vẫn phụ thuộc nhiều vào nhận thức, điều kiện kinh tế và sự chủ động của người lao động.

Việc thu hẹp khoảng trống an sinh cho tài xế công nghệ vẫn đối mặt nhiều rào cản. Khó khăn lớn nhất khi triển khai bảo hiểm xã hội bắt buộc là xác định chủ thể có trách nhiệm đóng bảo hiểm cùng người lao động.

Hiện nay, quan hệ giữa tài xế và các nền tảng công nghệ chủ yếu được xác định là quan hệ đối tác. Các nền tảng đóng vai trò cung cấp ứng dụng, kết nối tài xế với khách hàng sử dụng dịch vụ, thay vì trực tiếp sử dụng lao động theo mô hình truyền thống. Vì vậy, việc xác định trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc của các nền tảng còn là vấn đề cần được làm rõ theo quy định pháp luật hiện hành.

Để thu hẹp khoảng trống an sinh, cơ quan chức năng cần làm rõ quan hệ giữa tài xế và nền tảng số là quan hệ lao động hay dân sự. Nếu xác định là quan hệ lao động, các bên phải thực hiện đầy đủ quy định về tiền lương, bảo hiểm xã hội, thời giờ làm việc và nghỉ ngơi. Đồng thời, cần xác định rõ mức đóng, phương thức đóng và trách nhiệm đóng góp vào các quỹ bảo hiểm xã hội.

Các chuyên gia đề xuất nghiên cứu cơ chế đóng góp ba bên gồm tài xế, doanh nghiệp nền tảng và Nhà nước. Trong đó, Nhà nước hỗ trợ tài xế thu nhập thấp hoặc trong giai đoạn chuyển đổi chính sách. Doanh nghiệp nền tảng có thể thực hiện khấu trừ phần đóng của tài xế và đóng phần thuộc trách nhiệm của mình. Cùng với đó, cần có cơ chế quản lý người lao động hoạt động trên nhiều nền tảng, bảo đảm quyền lợi phù hợp với rủi ro nghề nghiệp.

Bảo đảm an sinh cho lao động nền tảng không chỉ là bổ sung nguồn thu cho các quỹ bảo hiểm, mà còn góp phần hiện đại hóa hệ thống an sinh quốc gia. Chính sách phù hợp sẽ bảo vệ người lao động, đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp công nghệ phát triển bền vững.

Theo/ HOÀNG HUẾ - TRUNG KIÊN

Báo Hải Phòng