Đền Bia là một trong ba di tích thờ Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh, ghi nhớ công lao của ông với đất nước.

Tư tưởng y học bản địa

Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh (1330 - 1400) tên thật là Nguyễn Bá Tĩnh, là danh nhân tiêu biểu thời Trần, người đặt nền móng quan trọng cho nền y học cổ truyền Việt Nam. Di sản ông để lại không chỉ là những bài thuốc, phương pháp chữa bệnh mà còn là tư tưởng độc lập trong nghiên cứu, phát triển tri thức y học và tinh thần phụng sự con người.

Qua những tác phẩm tiêu biểu như “Nam dược thần hiệu”, “Hồng Nghĩa giác tư y thư”, Tuệ Tĩnh góp phần hệ thống hóa tri thức về cây thuốc, phương pháp điều trị và chăm sóc sức khỏe.

Giá trị di sản của ông vì thế không chỉ nằm ở những tri thức được ghi chép mà còn ở phương pháp tiếp cận, đó là coi trọng kinh nghiệm thực tiễn, khai thác nguồn lực tự nhiên và đặt sức khỏe con người ở vị trí trung tâm.

“Nam dược trị Nam nhân” là tư tưởng nổi bật trong sự nghiệp của Tuệ Tĩnh. Tư tưởng ấy khẳng định khả năng khai thác nguồn dược liệu bản địa, kế thừa kinh nghiệm dân gian và xây dựng phương pháp chữa bệnh phù hợp với điều kiện tự nhiên, đời sống người Việt. Vượt ra ngoài ý nghĩa chuyên môn, đây còn là biểu hiện của ý thức tự chủ tri thức, tinh thần tự lực, tự cường trong khoa học của dân tộc.

Đặc biệt, Tuệ Tĩnh là minh chứng tiêu biểu cho sự kết hợp hài hòa giữa y và thiền, giữa tri thức và lòng nhân ái. Thượng tọa Thích Thanh Lương, trụ trì chùa Giám (xã Cẩm Giang) – nơi thờ Đại danh y Tuệ Tĩnh khẳng định, cuộc đời và sự nghiệp của Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh là sự kết hợp giữa đạo và đời, lấy từ bi làm gốc, lấy trí tuệ làm sự nghiệp. Y đức ấy đã vượt qua giới hạn thời đại, trở thành tấm gương cho các thế hệ thầy thuốc và là giá trị nhân văn có ý nghĩa phổ quát.

Dấu ấn khu vực và tầm vóc quốc tế

Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh được xem là ông tổ Y học cổ truyền Việt Nam.

Giá trị toàn cầu của Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh còn được đặt trong mối liên hệ với quá trình giao lưu văn hóa, tri thức giữa các dân tộc. Cuối thời Trần, ông được cử đi cống sứ nhà Minh và không trở về quê hương. Theo những câu chuyện lưu truyền, trong thời gian ở Trung Hoa, ông tiếp tục hành nghề y, thể hiện tài năng chữa bệnh và được trọng vọng. Những chi tiết về quãng đời này cần tiếp tục được đối chiếu, xác minh bằng tư liệu lịch sử, song đây là hướng nghiên cứu quan trọng để làm rõ tầm ảnh hưởng của danh nhân ngoài biên giới Việt Nam.

Cụm di tích quốc gia đặc biệt đền Xưa - chùa Giám - đền Bia lưu giữ những dấu ấn quan trọng về cuộc đời, sự nghiệp của Đại danh y Tuệ Tĩnh. Theo ông Hà Quang Thành, Trưởng Phòng Quản lý di tích Cẩm Giàng, Ban Quản lý di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, đây không chỉ là không gian tín ngưỡng mà còn là nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu lịch sử y học, Phật giáo và văn hóa Việt Nam. Việc tiếp tục khảo cứu các di tích, văn bia, thư tịch và những dấu tích liên quan ở trong và ngoài nước sẽ góp phần làm rõ hơn phạm vi ảnh hưởng của ông.

Đáng chú ý, các công trình và tư tưởng của Tuệ Tĩnh đã được giới thiệu qua nhiều ngôn ngữ, trong đó có tiếng Anh, Pháp, Đức, Nga, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Việc nghiên cứu, dịch thuật và quảng bá đa ngữ tạo điều kiện để giới học thuật quốc tế tiếp cận di sản y học Việt Nam, mở rộng đối thoại giữa các nền văn hóa và hệ thống tri thức.

Nhìn từ những giá trị ấy, việc đề nghị UNESCO vinh danh Tuệ Tĩnh không chỉ nhằm tôn vinh một danh y nổi tiếng, mà còn hướng tới khẳng định đóng góp của Việt Nam đối với lịch sử tri thức nhân loại. Tầm vóc của ông được thể hiện ở sự kết hợp giữa tư tưởng y học có bản sắc, y đức nhân văn và khả năng gợi mở những vấn đề có ý nghĩa vượt khỏi phạm vi một quốc gia.

Theo dự thảo kế hoạch xây dựng hồ sơ khoa học đề nghị UNESCO vinh danh Tuệ Tĩnh nhân kỷ niệm 700 năm ngày sinh, giai đoạn 2, trong năm 2027, sẽ tập trung khảo sát, sưu tầm, xác minh tư liệu; nghiên cứu hoạt động của ông tại Trung Hoa; đánh giá ảnh hưởng trong các lĩnh vực y học, Phật giáo, văn học Nôm, văn hóa và giao lưu quốc tế. Hội thảo quốc tế dự kiến tổ chức tháng 9/2027 với chủ đề “Tuệ Tĩnh - Giá trị di sản, tầm ảnh hưởng trong nước và quốc tế”, cùng các ấn phẩm đa ngữ, sẽ góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho hồ sơ.

Điều đó cho thấy, để thuyết phục cộng đồng quốc tế về tầm vóc của Tuệ Tĩnh, cần làm rõ không chỉ những đóng góp trong lịch sử Việt Nam mà còn cả sức lan tỏa, khả năng đối thoại và ý nghĩa lâu dài của di sản. Các tư liệu xác thực về hoạt động tại Trung Hoa, ảnh hưởng của trước tác y học và sự tiếp nhận di sản ở khu vực sẽ là những căn cứ quan trọng.

Hành trình đề nghị UNESCO vinh danh Tuệ Tĩnh cũng là hành trình khẳng định đóng góp của Việt Nam vào di sản chung của thế giới - nơi tri thức y học gắn với lòng nhân ái, tinh thần tự chủ và khát vọng phụng sự con người.

Theo/ TUẤN LINH

Báo Hải Phòng